NHÀ CỬA - ĐỜI SỐNG

Tết Trung Nguyên và Lễ Vu Lan – nét văn hóa tâm linh của người Việt

Tết Trung Nguyên và Lễ Vu Lan là những lễ lớn trong năm của người Việt. Chúng thường bị nhầm lẫn là cùng một phong tục vì diễn ra cùng một ngày. Tuy nhiên, đây là hai phong tục khác nhau hoàn toàn về nguồn gốc và ý nghĩa. Hãy cùng Honfarm tìm hiểu thông qua bài viết bên dưới.

A. Phong tục Tết Trung Nguyên 

1. Tết Trung Nguyên là gì?

Tết Trung Nguyên được diễn ra vào ngày 15/7 âm lịch hàng năm, ngày này còn được gọi là ngày xá tội vong nhân. Tương truyền rằng vào ngày rằm tháng 7 âm lịch hằng năm, Diêm Vương sẽ mở cửa Quỷ Môn Quan để ma quỷ được tự do trở về dương thế. Vì vậy, để tránh bị quỷ đói quấy nhiễu cuộc sống, theo tục lệ dân gian, mọi người sẽ cúng tế cháo, gạo, muối, tiền vàng và quần áo cho chúng. 

2. Nguồn gốc và một số nét văn hóa đặc trưng của Tết Trung Nguyên tại Việt Nam

  • Nguồn  gốc của Tết Trung Nguyên

– Ngày Tết Trung Nguyên là một trong những ngày tết quan trọng, mang đậm nét văn hóa truyền thống của dân tộc ta. Có nhiều người cho rằng ngày Xá tội vong nhân này bị ảnh hưởng và có nguồn gốc từ Trung Quốc. Tuy nhiên, rằm tháng 7, Tết Trung Nguyên là phong tục đã có từ ngàn năm của nền văn hiến người Việt. 

– Theo truyền thuyết, tháng 7 là tháng có âm khí cực mạnh và cứ vào ngày rằm tháng này hằng năm, cửa địa ngục sẽ được mở ra, cho phép linh hồn từ Diêm Vương Tinh trở lại với trần gian dạo chơi. Vì vậy, có thể nói Tết Trung Nguyên là tết của người âm. 

  • Một số nét văn hóa đặc trưng của Tết Trung Nguyên tại Việt Nam

– Vào dịp này, dân gian sẽ thực hiện các nghi lễ để giải oan nghiệp và cầu siêu tịnh độ cho người quá cố. Theo đó, mọi người thường được khuyên là nên ăn chay, làm việc từ thiện, phóng sinh như thả chim, thả cá, thả rùa để rửa tội cho vong hồn vong thân nhân quá vãng.

Xem thêm tại: Tết Đoan Ngọ – những phong tục trong ngày Tết cổ truyền Việt Nam

– Đặc biệt, nhiều gia đình sẽ chuẩn bị bánh kẹo, mâm cơm cúng trước nhà, đốt tiền, vàng mã để cúng cho những vong linh bơ vơ không gia đình và dân gian gọi đây là phong tục “cúng cô hồn”, “cúng thí thực” (tặng thức ăn). Các lễ vật khi cúng xong và gia chủ rải cháo (miền Bắc), rải muối (miền Nam) thì sẽ bị những mục đồng, bọn trẻ con trong làng kể cả những người lớn chầu chực trước đó tranh giành, xô nhau cướp lấy. Tục này được gọi là “cướp cháo” (miền Bắc), “giựt cô hồn” (miền Nam). Đây chính là một nét văn hóa vô cùng độc đáo của ngày Tết Trung Nguyên ở nước ta.

– Ngày nay, để giảm tính cầu kỳ, có nhiều gia đình đã gộp cúng gia tiên và cúng cô hồn làm một nhưng đây là điều không nên. Bởi lễ cúng gia tiên là để thể hiện sự biết ơn đến cha ông, người quá cố, cần làm lễ ở trong nhà trước bàn thờ gia tiên và đặc biệt nên cúng vào ban ngày. Còn việc cúng cô hồn thì cần được thực hiện ở ngoài trời, có thể thực hiện ở chùa chiền và nên cúng vào buổi tối.

– Một số quan niệm cũng cho rằng, cúng cô hồn vào rằm tháng 7 là nghi lễ mê tín, tuy nhiên quan niệm của đa số người Việt là “có thờ có thiêng, có kiêng có lành” nên phong tục này vẫn đang được gìn giữ và duy trì. 

B. Lễ Vu Lan báo hiếu – nét văn hóa tâm linh thiêng liêng của người Việt

Rằm tháng 7 âm lịch không chỉ là ngày Tết Trung Nguyên mà đối với Phật giáo ngày này chính là một đại lễ báo hiếu cho cha mẹ, ông bà, tổ tiên và được gọi là Lễ Vu Lan. Chính vì sự trùng ngày nên nhiều người lầm tưởng ngày Tết Trung Nguyên và Lễ Vu Lan chính là một. Tuy nhiên ngày Lễ Vu Lan báo hiếu gắn với sự tích trong Phật giáo còn ngày rằm tháng bảy thì là tín ngưỡng dân gian, là văn hóa phong tục truyền thống của Việt Nam ta.

1. Sự tích ngày Lễ Vu Lan

– Tương truyền, ngày Lễ Vu Lan bắt nguồn từ sự tích Mục Kiền Liên cứu mẹ. Theo đó, Mục Kiền Liên – một trong các đệ tư của Đức Phật Như Lai, đã tu luyện được nhiều  phép thần thông. Khi ngài thấy bà Thanh Đề – mẹ của Mục Kiền Liên, bị giam giữ nơi A tỳ địa ngục và chịu nhiều hình phạt đau đớn như ngồi bàn chông, đội chậu máu.

– Sở dĩ bà Thanh Đề bị như vậy là vì khi còn sống bà là một người tham lam, độc ác, sống xa hoa và không tin vào Tam Bảo. thường ngày bà nấu rất nhiều cơm và làm vương vãi chúng khắp nơi trên mặt đất nên khi mất vong hồn của phải chịu đày đoạ làm quỷ đói khổ như thế. 

– Thấy mẹ chịu cảnh khổ như vậy, Mục Kiền Liên không đành lòng, liền dùng phép đem cơm xuống cho mẹ. Do lòng còn tham nên tất cả cơm đưa xuống thì đều biến thành lửa khiến cho bà Thanh Đề không thể nào ăn được. 

– Càng nhìn lòng càng đau xót nhưng lại bất lực khi không thể cứu được mẹ, Ngài bèn quay về tìm Đức Thế Tôn giúp đỡ. 

– Đức Phật dạy, nếu Ngài muốn cứu mẹ  thoát khỏi kiếp đọa đày, được sanh về cõi lành thì ngày 15 tháng 7 Âm lịch hãy sắm sửa hoa quả thơm ngon để vào chậu Vu Lan đem đến làm lễ cúng dâng chư tăng để chuyển nghiệp tham si cho mẹ. Nghe lời Đức Phật dạy, Mục Kiền Liên đã cứu được mẹ. 

– Cũng kể từ đó, ngày Lễ Vu Lan ra đời và được tổ chức hằng năm như một dịp để mọi người tưởng nhớ công của cha mẹ, ông bà, tổ tiên ở nhiều kiếp. Không chỉ vậy, đây cũng là dịp mỗi chúng ta có thể bày tỏ tấm lòng, sự hiếu thảo và biết ơn đối với công dưỡng dục của các đấng sinh thành.

2. Ý nghĩa bông hoa cài trên ngực trong ngày Lễ Vu Lan

– Hình ảnh bông hoa hồng được cài trang trọng trên ngực mỗi mùa Vu Lan báo hiếu có lẽ đã không còn quá xa lạ đối với mỗi chúng ta. Được biết, nghi thức cài hoa hồng trắng và đỏ do Thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng vào những năm 1960 nhằm tăng thêm ý nghĩa văn hóa cho lễ hội này. 

– Theo đó, bông hoa hồng là biểu tượng của tình yêu, sự cao quý, nên việc cài bông hoa lên ngực thể hiện một sự trân trọng, là chữ Hiếu mà những người làm con gửi đến bậc sinh thành của mình. Bông hoa còn tượng trưng cho việc đang còn hay mất Cha – Mẹ. Những ai còn Cha – Mẹ thì cài hoa hồng, ai chỉ còn mỗi cha hoặc mẹ thì sẽ cài hoa hồng nhạt màu hơn và ai mất Cha – Mẹ thì cài hoa trắng.

– Nếu bạn là người có hoa hồng thì bạn nên tự hào và phải biết trân trọng từng phút giây vì bạn còn có Cha – Mẹ trên đời. Còn ai mang hoa trắng thì cũng đừng quá buồn, vì bông hoa trắng này sẽ là một sự nhắc nhở chúng ta tưởng nhớ đến cha mẹ mình, từ đó làm điều thiện để hồi hướng cho đấng sinh thành.

Mùa Lễ Vu Lan cũng chính là dịp để chúng ta được sống chậm lại, suy nghĩ khác và yêu thương nhiều hơn, đặc biệt là đối với các bạn trẻ.

3. Lễ Vu Lan ở các quốc gia trên thế giới

  • Trung Quốc

– Lễ Vu Lan ở Trung Quốc sẽ diễn ra từ ngày 15 tháng 7 cho đến ngày 30 tháng 7 âm lịch. Trong dịp này, mọi người thường đi thăm mộ những người đã khuất. Tu sửa và dọn dẹp  phần mộ của những người thân đã mất. Với mong muốn cha mẹ ở thế giới bên kia có cuộc sống bớt khổ hơn, họ sẽ cúng hoa quả, vàng mã, áo giấy,…v.v.. 

– Tương tự như ở Việt Nam, các chư Tăng ở Trung Quốc cũng tổ chức những buổi lễ cầu nguyện cho vong linh chưa được siêu sinh, cho những vong hồn đang bị đọa đày nơi địa ngục.

  • Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, Vu Lan được gọi là lễ Beakjung và là cầu siêu cho những người đã khuất và báo hiếu cho cha mẹ. Tuy nhiên, khác với Trung Quốc và Việt Nam, người dân Hàn Quốc sẽ có xu hướng cầu mong một mùa màng bội thu vì các loại hạt sinh sôi cực kỳ tốt trong mùa này.

  • Nhật Bản

– Vào ngày Vu Lan báo hiếu, người Nhật sẽ đến thăm mộ người thân của họ, dọn dẹp và sửa sang lại chúng. Theo đó, mọi người sẽ dâng các loại bánh và thả hoa đăng cầu nguyện cho người ở thế giới bên kia. Đồng thời, đây cũng là dịp con cháu tưởng nhớ đến người thân đã khuất của mình, báo hiếu cho những đấng sinh thành. 

– Ngoài ra, Lễ Vu Lan chính là 1 trong 3 ngày lễ lớn tại Nhật Bản, vì vậy có rất nhiều hoạt động đường phố nhộn nhịp diễn ra. 

– Mùa lễ này tại Nhật được diễn ra từ ngày 13 đến 16/7 âm lịch và có tên gọi là Obon – ngày của người chết. 

Xem thêm tại: Lễ hội chùa Hương – Tinh hoa văn hóa Việt

4. Những điều nên làm vào ngày Lễ Vu Lan

Lễ Vu Lan có thể nói là một dịp tốt nhất để mỗi chúng ta thực hiện theo triết lý “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” cũng như học hỏi theo hiếu lễ của tôn giả Mục Kiền Liên hướng về cha mẹ. Vào dịp lễ này bạn nên làm những điều sau đây:

  • Chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên: bạn nên chuẩn bị mâm đồ chay, không cần quá hoành tráng, chỉ cần phù hợp với điều kiện của gia đình rồi dâng lên cúng Phật và tổ tiên nhằm tỏ lòng thành kính và báo hiếu.
  • Ăn chay, niệm phật cầu an cho ông bà, cha mẹ

Ăn chay, niệm phật, cầu an cho gia đình, cha mẹ là một việc nên làm trong ngày Lễ Vu Lan. Bởi lẽ, an chay sẽ giúp bạn giảm bớt sát sanh, phát triển tâm từ bi và đưa chúng ta trở về nơi thanh tịnh, sống đúng với bản ngã của mình. Điều này, không những giúp người đã khuất được an yên nơi chín suối mà những người hiện tại của chúng ta cũng sẽ mạnh khỏe, hạnh phúc và bình an.

  • Quan tâm, hỏi han các đấng sinh thành

Một trong những việc thiết thực nhất bạn có thể làm vào ngày Lễ Vu Lan là bạn cần quan tâm, hỏi han các đấng sinh thành của mình. Có thể, thường ngày chúng ta đều bị cuốn vào guồng quay hối hả của công việc mà quên mất rằng thời gian dành cho gia đình là khoảng thời gian quý giá nhất và nó sẽ không bao giờ quay trở lại. Vì vậy, hãy biết trân trọng, quan tâm và hỏi han cha mẹ nhiều hơn. Nếu được thì tặng một món quà nhỏ hay đến chùa, đi làm công đức cùng với cha mẹ trong ngày Vu Lan báo hiếu bạn nhé.

  • Ngoài ra, bạn cũng có thể thắp hương, cầu nguyện, phóng sinh để hồi hướng công đức cho các bậc sinh thành, tổ tiên đã khuất.

Tóm lại, Tết Trung Nguyên hay Lễ Vu Lan tuy có nguồn gốc và ý nghĩa khác nhau nhưng đều là những ngày lễ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc trong tín ngưỡng và văn hóa dân tộc  ta. Cả hai lễ hội đều nhắc nhở chúng ta về truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”. Sau ngần ấy năm gìn giữ và lưu truyền, con cháu chúng ta cần phải tiếp tục duy trì và phát huy nét văn hóa đặc sắc này.

Honfarm hy vọng qua bài viết này bạn có thể hiểu hơn về ngày Tết Trung Nguyên và Lễ Vu Lan nói riêng và nền văn hóa độc đáo của Việt Nam ta nói chung.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.