TRÀ HOA

Trà đạo – Nghệ thuật thưởng trà của người Á Đông

Thưởng trà từ lâu đã trở thành một nghệ thuật hướng con người đến lối nhẹ nhàng tinh tế, đề cao sự tao nhã, nhẹ nhàng trong từng bước. Đối với người Á Đông nói chung và người Việt nói riêng, việc thưởng thức trà chính là một nét đẹp trong văn hóa, một giá trị tinh thần cần được lưu giữ cho thế hệ mai sau.

Nhắc đến trà đạo, người ta thường nhắc đến không khí yên tĩnh, lắng đọng, tinh thần thoải mái thư thái, kỹ thuật pha chế tỉ mỉ, đẹp mắt. Trung quốc, Nhật Bản, Việt Nam là 3 đất nước nổi tiếng về trà được nhiều người trên thế giới biết đến. Trà đã trở thành thức uống nuôi dưỡng tinh thần của người dân nơi đây. Những tách trà thơm nồng, chứa đựng hết trong đó là những tâm huyết của người nghệ nhân pha trà.

A. Nghệ thuật thưởng trà của người Á Đông

1. Nghệ thuật thưởng trà của người Trung Hoa

– Trung Quốc – một vùng đất  thiên thời địa lợi, lãnh thổ rộng lớn phù hợp với sự phát triển của cây chè. Chính vì vậy, quốc gia này cũng chính là cái nôi hình thành nên văn hóa thưởng  thức trà hay còn gọi là trà đạo. Đây là quốc gia bảo tồn và phát triển rất tốt nghệ thuật đẹp đẽ này.

– Người Trung Quốc không giữ những quy tắc và chuẩn mực khắt khe. Tuy nhiên sự tinh tế và nghệ thuật, đẹp mắt vẫn là điều không thể thiếu trong trà  đạo.  Tất cả đều được ước lượng một cách chính xác, không thừa mà cũng không thiếu. Được chứng kiến đôi bàn tay mỹ miều hoa ngọc của người cô gái Trung Hoa tỉ mỉ xúc ấm, chọn trà, nấu nước, tráng chén, lọc lấy nước trà, rót trà… Du khách mới cảm thấu được vẻ đẹp đích thực đến từ văn hóa trà của quốc gia này. Nếu có dịp ghé thăm Trung Quốc, đặc biệt là Bắc Kinh, bạn đừng quên ghé chân một chút vào những quán trà nổi tiếng để thưởng thức hương vị và chứng kiến văn hóa trà độc đáo tại nơi đây.

2.  Nghệ thuật thưởng thức trà Nhật Bản

Người Nhật rất kỳ công trong việc thưởng thức trà, người ta không chỉ quan trọng vị thơm của trà mà còn đặc biệt chú trọng đến khâu pha chế. Với nhiều quy định nghiêm ngặt và khắt khe, trở thành một trong những môn nghệ thuật, vừa rèn luyện được sự nhẫn nại, kiên trì, tỉ mỉ, lại vừa thể hiện được sự tinh tế, tao nhã trong văn hóa. Đúng với tính cách của con người Nhật Bản, chính vì vậy mà với họ trà là một nghệ thuật “đẹp” cả về hình thức lẫn giá trị ý nghĩa sâu xa.

– Hơn nữa người Nhật cũng chú trọng khi chọn dụng cụ pha trà. Tách trà nhỏ nhắn, đơn giản nhưng lại được điểm xuyết bởi những đường nét tinh tế. Trà đạo Nhật Bản rất kén chọn không gian, sự tĩnh phải là yếu tố ưu tiên hàng đầu. Vì nơi đây trà đạo không đơn thuần là một thứ thức uống, mà nó chứa đựng và truyền tải sự thư giãn, thể hiện sự hòa hợp với cây cỏ thiên nhiên và con người xử sở nơi anh đào.

– Với những cử chỉ tỉ mỉ, cẩn thận, khéo léo và nhanh nhẹn, bạn sẽ thấy được cả bầu trời văn hóa khi ghé thăm người bạn Nhật và được chứng kiến những kỹ thuật pha trà đỉnh cao.

3.  Nghệ thuật thưởng trà của người Việt Nam

– Không quá cầu kỳ như trà đạo Nhật –  trà đạo Trung Hoa mà trà đạo Việt Nam có phần đơn giản hơn trong cách pha chế. Tuy nhiên, người Việt Nam đặc biệt lại là những người có kiến thức uyên thâm về trà, đặc biệt yêu cầu khắt khe về hương vị.

– Từ rất lâu đời, thưởng trà đã trở thành một nét văn hóa truyền thống của con người Việt Nam. Pha trà như thế nào cho đúng cách là cả một nghệ thuật mà các bạn trẻ đang muốn lấy lòng bố mẹ chồng hoặc chuẩn bị ra mắt gia đình bạn gái cần đặc biệt để tâm. Nhưng trong cuộc sống hiện đại ngày nay nó đã không còn mấy phổ biến.

– Tách trà trong văn hóa người Việt nam ngoài tác dụng dưỡng tâm, tĩnh trí mà nó còn là một trong những phép thử để các bậc cha mẹ đánh giá về tính cách, con người của chàng rể, nàng dâu tương lai. Nếu như trước đây, trà chỉ được những gia đình quyền quý sử dụng, thì ngày nay văn hóa thưởng trà đã trở nên phổ biến và được lan rộng ra khắp mọi nhà. Cùng với đó cách pha trà cũng có nhiều biến tấu, tuy nhiên tinh lần linh hồn của tách trà thì không thể nào thay thế được. Trà vẫn luôn là thứ thức uống thanh tao giúp cho người thưởng thức trà thư giãn tinh thần, thể hiện sự hiếu khách của gia chủ mỗi khi có bạn đến nhà chơi.

Xem thêm tại: Điểm danh 4  loại trà thảo mộc nổi tiếng thơm ngon hiện nay

B. Nghệ thuật thưởng thức trà đúng cách

1.  Không khí thưởng thức trà

– Khi nhắc đến việc thưởng thức trà đạo, hay thưởng trà cần có một bầu không khí yên tĩnh hoặc không gian cổ kính, thoải mái. Khi có bầu không khí phù hợp việc uống trà sẽ được ngon hơn.

– Không thể cảm nhận được hết vẻ đẹp của nghệ thuật trà đạo trong bầu không khí ồn ào, hay môi trường náo nhiệt đông đúc. Điều này sẽ ảnh hưởng đến tâm trạng, cảm xúc khi uống trà. Bởi vì thông cách uống trà hay thưởng trà sẽ biết được cách hành xử và văn hóa của một đất nước như thế nào. Nghệ thuật thưởng trà còn là tâm huyết của rất nhiều nghệ nhân đã truyền bá nét văn hóa đẹp này đến mọi người, lưu truyền đến ngàn đời sau.

2. Pha trà như thế nào cho đúng?

Mỗi một quốc gia với những phong tục và đặc thù riêng sẽ hình thành nên cách pha chế trà khác nhau. Với người Việt, nghệ thuật pha trà được gói trọn lại trong một câu: “Nhất thủy, nhìn trà, tam bôi, tứ bình, ngũ quần anh”.

  • Nhất thủy: nước là yếu tố đầu tiên và quan trọng làm nên sự tinh túy của tách trà. Loại nước dùng để pha trà phải là nước tinh khiết, ngon nhất phải kể đến loại sương đọng trên lá sen, nước suối nguồn để đảm bảo vị ngọt và sạch. Khi dùng loại nước ấy lại cần đun sôi bằng ấm đất trên bếp lò. Với mỗi loại trà thì sẽ có độ sôi khác nhau. Với trà xanh nước trà chỉ cần đun sôi đến khi sủi tăm còn với trà tẩm hương như trà sen, trà cúc, trà nhài,…nước cần đun sôi già hơn.

Thời gian hãm trà quá lâu và nhiệt độ hãm quá nóng không phải lúc nào cũng tốt. Theo nghiên cứu cho thấy rằng trà xanh được ủ bằng các này sẽ đạt độ thấp hơn về màu sắc, mùi thơm và hương vị. Ngược lại, nếu thời gian ủ trà quá ngắn có thể không chiết xuất được đủ hương vị và chất chống oxy hóa có trong trà. Một số thử nghiệm cho thấy thời gian trung bình để trà có thể tiết ra đầy đủ hương vị và chất dinh dưỡng là trong khoảng 6 đến 8 phút. Lưu ý rằng, thời gian hãm trà càng lâu, lượng cafein tiết ra càng cao. Một tách trà đen 178ml chức 35mg cafein trong khi cùng lượng tương tự với trà xanh chỉ bao gồm 21mg cafein.

  • Nhị trà: Có thể là trà tươi, trà sấy khô, trà thảo mộc, nguyên liệu tươi,… . Để xác định được đâu là trà ngon: Bạn cần xác định dựa trên cái tiêu chuẩn sau: thanh, sắc, vị, thần. Đối với nguyên liệu tươi để có được hương vị tốt nhất, chúng nên được sử dụng ngay sau khi mua về hoặc sau khi thu hoạch.  Để trà không quá nhạt hay không quá đậm bạn cần phải cân chỉnh tỷ lệ vừa đủ để khi pha trà giữ được màu sắc hài hòa, cũng như phù hợp với gu thưởng thức của bạn và những người thần. Ngoài ra nhằm giữ được chất lượng, hương vị và mùi thơm cần bảo quản trà trong hộp kín, khô ráo và tránh ánh sáng trực tiếp.

Ngày nay để tiện dụng, chè khô được sử dụng để pha chế nhiều hơn. Tuy nhiên, để có được thứ nước trà thơm nồng đúng điệu thì chè tươi, chè xanh mới là nguyên liệu chuẩn để pha chế. Trà phải được rửa sạch, đem vò kỹ bằng tay để làm dập lá trà, cọng chè được bẻ nhỏ và tước thành nhiều phần. Như vậy khi đun trà chỉ cần đun trong 15 phút, thì trà đã đủ độ ngấm và toàn bộ tinh chất từ lá chè sẽ được chuyển sang nước màu vàng ánh trong đẹp mắt và ngon miệng.

Trà ngon là trà được thu từ phần lá non nhất, vào lúc trời con chưa hửng nắng,  trà phải giữ được màu xanh tươi, không quá khô vì vậy mà để có được một ấm trà ngon là ở đó chứa đựng rất nhiều tâm sức của người làm ra trà cũng như người pha chế.

  • Tam bôi: Chén uống trà thường được lựa chọn hết sức tỉ mỉ. Đường kính không nên quá rộng, thường chỉ nhỏ nhắn đường kính 1.5-3 cm, bởi thưởng trà không quan trọng về lượng mà quan trọng về chất và tinh thần. Thông thường một bộ chén sẽ có bốn chén quân (chén nhỏ) và một chén tống (chén to nhất) dùng để chuyên trà.

 Khi rót trà cần lưu ý, nếu bộ trà có chén tổng thì đem rót ra chén tống trước rồi san từ đó ra các chén quân. Còn không có chén tống, có thể rót thẳng vào chén quân, nhưng lưu ý thêm là cần rót lần lượt từng ít một vào chén rồi xoay vòng, rót ngược lại, có như thế thì các chén trà mới cùng đậm đà như nhau.

  • Tứ bình: Trước khi pha trà, bình phải được tráng qua bằng nước sôi bằng cách tưới lên bình. Trà đựng trong bình phải được lấy một lượng vừa đủ không quá nhạt cũng không quá đắng. Sau khi rót đủ nước pha trà ngặp mặt trà, người pha sẽ đổ đi nước đầu tiên để tráng trà (Tục này được bắt nguồn từ thành ngữ xa xưa: tửu tam trà nhị, tức là rượu đến chén thứ ba mới ngấm – trà đến nước thứ hai mới ngon). Sau đó người pha trà sẽ đổ nước đầy bình, đậy nắp lại, rót lên nắp bình một lượng nước nhỏ để lưu giữ thứ mùi hương tinh khiết, thơm dịu nhất của trà. Sau 1 – 2 phút, trà vừa tay, chủ nhà có thể đem trà mời khách.
  • Ngũ quần anh: Nhà văn Nguyễn Tuân có câu: “Chỉ có người tao nhã, cùng một thanh khí, mới có thể cùng nhau ngồi bên một ấm trà. Những lúc ấy, chủ nhân phải tự tay mình chế nước, nhất nhất cái gì cũng làm lấy cả, không dám nhờ đến người khác, sợ làm thế thì mất hết cả thành kính”. Người thưởng trà, bạn trà vì thế mới quan trọng, khó kiếm, hiếm gặp. Chỉ có tri kỷ mới có thể im lặng ngồi bên chén trà mà vẫn thấy hiểu được tâm ý của nhau.

Tất cả những công đoạn cầu kỳ ấy, từ khâu chọn nước, chọn trà, pha trà, rót trà đều thẫm đẫm màu sắc văn hóa truyền thống và hội tụ tinh hoa văn hóa vốn đã được gìn giữ và lưu truyền qua hàng ngàn năm qua.

3. Thưởng trà đúng cách

– Thưởng trà bằng cả 5 giác quan: Dùng mắt để cảm nhận màu sắc và quan sát, dùng mũi để ngửi mùi hương, dùng tai để nghe, dùng lưỡi để nếm à dùng xúc giác để cảm nhận. Đặc biệt là phải dùng tâm để pha trà và thưởng trà, để cảm nhận được những giá trị tuyệt hảo nhất mà trà đem đến. Ngoài ra, sự hiểu biết và đam mê cách pha trà sẽ góp phần tạo ra một chén trà có tính nghệ thuật cao. Sự tu dưỡng của bản thân cũng là cách dụng tâm trong cách thưởng trà.

– Người xưa có câu rượu ngâm nga, trà liền tay tức là trà phải được uống ngay lúc còn nóng mới ngon. Tay nâng ly trà, nhấp từng chút một để cảm nhận tường hưng vị của trà khi chạm vào đầu lưỡi. Uống trà còn được ví như uống cả một lường văn hóa Việt.

– Dâng trà đã là một ứng xử văn hóa phổ quát biểu hiện sự lễ độ hiếu khách. Khi dâng trà phải mời từ người lớn tuổi nhất, cũng như khi mời ăn uống bình thường. Thưởng trà ngon phải được trong không gian thanh tịnh, có như thế tác dụng nuôi dưỡng tinh thần của trà mới được đẩy cao đến đỉnh điểm.

– Những lúc đầu óc xao nhãng dao động bởi cảm xúc mạnh, được ngồi xuống thưởng thức một tách trà, bạn sẽ thấy mọi nóng giận đều được loại bỏ nhanh chóng.

– Chính vì cần sự yên tĩnh nên thời điểm lý tưởng nhất để thưởng trà là khi bạn đã hoàn thành xong công việc, lúc sáng sớm khí trời trong lành, khi buổi tiệc đã tàn, khách khứa đã về, hay dưới một mái đền cổ kính, bên một hồ sen thơm ngát,…

– Uống trà cũng rất cần sự tiết độ. Người am hiểu về trà thưởng không uống nhiều, uống đặc và cũng không uống suốt ngày. Bởi trà đại diện cho sự tế nhị, nhạy cảm, thanh tao, tạo không gian để suy ngẫm và khiến đầu óc tỉnh táo.

Uống trà để giữ tâm thanh tịnh, mưu điều thiện, tránh điều ác, lưu giữ một nét văn hóa thanh lịch và tỏa hương. Chính vì vậy trà đạo và nghệ thuật thưởng trà đã trở thành thú vui tao nhã của người Việt nói riêng và người Á Đông nói chung cần được gìn giữ và trân trọng.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.